روشهاي به نژادي سنتي و نوين گياهي براي شرايط كم آبي در كشاورزي پايدار
بيش از يك سوم گره زمين را مناطق خشك و نيمه خشك در بر مي گيرد كه پذيراي بيش از 600 ميليون نفر جمعيت جهان متعلق به بيش از 100 كشور جهان مي باشد. در سالهاي خشكسالي اين مناطق بيش از ساير نقاط ديگر با پديده كاهش نزولات جوي مواجه بوده و اثر آني خود را به صورت بحرانهاي كم آبي نه تنها در مناطق كشاورزي و دامداري بلكه در شهرها نيز نمايان مي كند و دست اندركاران و متوليان اين كشورها را به فكر چاره وادار مي نمايد و در سال يا سالهاي بعد با اندكي افزايش بارش بار مسئله تا ايجاد بحران بعدي به بوته فراموشي سپرده مي شود. در قرن گذشته بويژه درچند دهه اخير بسياري از كشورهاي پيشرفته حتي در سالهاي خشكسالي با مشكل حادي روبرو نمي شوند كه در بررسي دقيق علت اين موفقيت بايد به توجه آنها به نقش كشاورزي در مقابله با بخشي از مشكلات كم آبي و تلاشهاي پژوهشي فراوان آنان در جنبه هاي مخلتف به زراعي، مكانيزاسيون، بيوتكنولوژي به نژادي و … براي حداكثر استفاده در حداقل شرايط آبي و با حداقل زيان به محيط زيست طبيعي تحت عنوان كشاورزي پايدار (Sustainable Agriculture) اشاره نمود. در اين سيستم در اختيار داشتن ارقام زراعي كم توقع و موفق در شرايط كم آبي از طريق روشهاي مختلف كلاسيك و نوين اصلاح نباتات از اهيمت ويژه اي برخوردار است كه با پيشرفتهاي شگرف علوم و فنون اصلاح نباتات در هر دو قسمت بويژه مهندسي ژنتيك و بيوتكنولوژي مولكولي در كشاورزي راه بيش از گذشته براي رسيدن به اين امر نويد بخش و گشوده شده است. اصولا در به نژآدي سنتي اصلاح گر تنها به گزينش بهترين اترقام مقاوم به كم آبي در ژرم پلاسم موجود با روشهاي طرحهاي آزمايشي مي پردازد. در حالي كه در روشهاي به نژادي نوين به نژادگر پا را فراتر نهاده و به ايجاد ارقام جديد از طريق دو رگ گيري پرداخته و مواد ژنتيكي جديد خود را با روشهاي نوين و كمكي اصلاح مانند مهندسي كروموزوم، مهندسي ژن و بيوتكنولوژي مولكولي ارزيابي نموده و لاينها يا ارقام مقاوم به تنش خشكي را گزينش مي نمايد در اين بررسي كتابخانه اي و عملي به يافته ها و كاربرد انواع اين روشها به اصلاحدر گياهان پرداخته و نمونه هايي از ارقام و محصولات مهايي زراعي و باعي گزينش شده و يا پديده امده از اين تكنيكها براي مقابله پايدار و دراز مدت و كاهش احتمال تكرار بجرانهاي خانمان سوز حاصل از كم آبي و خشكسالي پرداخته شده است. اگرچه دسترسي به ارقام ژنتيكي مقاوم به تنش كم آبي كاري دشوار است ولي غير ممكن نيست كه نتيجه اين مقاله از بررسي بيش از 5000 عنوا كار پژوهشي در دنيا در سطوح مختلف به نژادي كلاسيك و بويژه نوين در گياهان مختلف و تعداد 300 عنوان تحقيق در ايران عمدتا از نوع به نژادي كلاسيك و توصيه برخي ارقام مقاوم به خشكي براي كاشت در مناطق خشك و نيمه خشك گوياي اين واقعيت است. در خصوص گروه گياهي عمده تامين كننده بيش از 540% كالري دنيا يعني غلات بيش از 1000عنوان كار پژوهشي در دنيا تنها از يك سايت اينترنت گزارش شده كه سهم ايران عمدتا بيش از 200 مقاله داخلي بويژه در به نژادي سنتي است بنابراين در كنار مولفه هاي مورد نياز براي مقابله با بحران خشكسالي مانند مديريت منابع آب و مديرتي به زراعي در زمان تنش خشكي، اثرات مخرب زيست محيطي خشكسالي و سياستگذاريهاي مديريتي كلان كشور توجه بهمولفه مديريت اصلاح و به نژادي گياهان براي مقاومت به خشكسالي و كم آبي رابايد افزود و مجموعه اجرايي و پژوهشي مربوط به اين مقوله را در كشور شناسايي و تقويت نمود تا در كنار راهكارهاي عملي و اجرايي ديگر مطرح شده در اين كنفرانس در دراز مدت در رويارويي با پديده خشكسالي و كم آبي كارساز و موثر واقع شود.
كلمات كليدي:
كشاورزي پايدار ، به نژادي سنتي ، به نژادي نوين و مقاومت به تنش خشكي
